MENU

Gốc > Bài viết > KIẾN THỨC SINH HỌC > DI TRUYỀN HỌC >

Sinh sản vô tính

 

Khác với sự sinh sản hữu tính đã đề cập định bởi sự phối hợp giống đực-cái qua tinh trùng-trứng, sự sinh sản vô tính -như nghĩa của từ ngữ- không cần có sự phối hợp của giống khác phái. Trong thiên nhiên hiện tượng nầy không phải là việc lạ. Để đôi ba vi khuẫn trong môi trường thích hợp, chỉ vài tiếng đồng hồ sau, chúng ta có một số vi khuẫn mới giống hệt như vi khuẩn ban đầu. Trong lãnh vực thực vật cũng vậy, cây mọc từ rể hoặc cây chiết có đầy đủ số nhiễm thể/yếu tố di truyền y như cây mẹ nẩy mầm từ hột quả. Riêng ở động vật thượng đẳng, người ta cũng như thú vật, hiện tượng ''sinh sản tái lập vô tính=Klonen'' trong nghĩa tạo ra những ''phóng bản/Kopien'', những sinh vật với diện mạo và toàn bộ yếu tố di truyền (Genom)  giống y như nhau, đến hiện tại chưa xãy ra.

 

Lời xác định ở câu trên thật có đúng không, hay sự sinh sản tái lập vô tính (để ngắn gọn kể từ đây dùng danh từ ''Klonen'') ở người ta/thú vật vẫn đã xãy ra mà chúng ta chưa cãm nhận đó thôi? Rỏ ràng nhất, việc sinh đôi/sinh ba với những đứa con giống y nhau phải chăng cũng là kết quả của hiện tượng Klonen?

 

Câu trả lời: Đúng nhưng cũng không đúng! Không đúng vì sinh đôi/sinh ba -hay cả trăm như bà Âu Cơ dòng giống dân Việt- cũng khởi thủy từ trứng thụ tinh hữu tính (bà Âu Cơ có chồng là Lạc Long Quân!). Tuy nhiên, như đã trình bày ở đoạn cuối phần thụ tinh nhân tạo, những tế bào phôi thai nguyên thủy  -không phải là trứng ''hữu tính'' nữa- vẫn có đủ khả năng tạo nên phôi thai/bào thai. Những anh em sinh đôi phát sinh từ một trứng (eineiige Zwillinge ---> giống y nhau về diện mạo cũng như toàn bộ yếu tố di truyển) +5), thành hình chính từ những tế bào nầy, và như vậy -theo định nghĩa- họ thật sự là người ''Klon''.

 

Nếu hiện tượng sinh đôi/sinh ba tự nhiên từ một trứng là do sự tách rời (splitting) những tế bào  phôi thai nguyên thủy trong cơ thể người mẹ một cách ngẩu nhiên thì  ngược lại người ta cũng có thể cố ý phân chia những tế bào nguyên thủy từ các trứng thụ tinh tự nhiên hay nhân tạo để tạo ra những phôi thai giống như nhau. Qua phương pháp ''phân chia tế bào phôi thai =  Mehrlingsspaltung=Embryosplitting'' nầy, khỉ Klon ''Tetra'' đã được sinh ra, và mặc dầu trong thí nghiệm nầy người ta đã phân chia tế bào của 107 phôi thai khỉ Rhesus, định cho sinh ra 368 ''Tôn Hành Giả'' con, nhưng thực tế chỉ có 4 phôi thai thành hình được khỉ cái mang thai và cuối cùng chỉ có một mình Tetra sống sót ra đời.

 

Một bước xa hơn việc Klonen qua sự phân chia tế bào phôi thai nguyên thủy là sự ''Klonen với nhân tế bào'' (Zellkerntranplantation/Nucleustransfer/ nuclear transfer). Trong trường hợp nầy thay vì dùng trọn tế bào phôi thai nguyên thủy, người ta chỉ lấy nhân của tế bào nầy (Zellkern) và cho vào một trứng mà trước đó đã được lấy mất nhân. Trứng ờ đây (=Cytoplast không chứa đựng yếu tố di truyền) đóng vai trò nhận nhân tế bào cho (=Karyoplast) và tăng trưởng thành phôi thai để sau đó được đem cấy vào tử cung người/thú cái. Thú được ''klon'', được sinh ra như vậy có đặc tính và toàn bộ nhiễm thể của thú cho, là ''phóng bản'' của thú ''cha'' đã cho nhân tế bào. Phương pháp Klonen với nhân tế bào nguyên thủy đã  được thực hiện nhiều trong lãnh vực chăn nuôi. Hiện tại có khoảng 1000-2000 bò con đã được sinh đẻ qua phương pháp Klonen nầy.

 

Phương pháp Klonen với tế bào hay nhân tế bào phôi thai nguyên thủy vừa kể, tuy trái với thiên nhiên, nhưng vẫn dựa vào điểm sinh lý học cơ bản dể hiểu: Những tế bào phôi thai nguyên thủy ở giai đoạn 3-8 tế bào (hoặc cùng lắm đến cuối thời Morula với khoảng 30 tế bào) có ''toàn năng/toàn lực'' để tái tạo mọi cơ quan, tạo phôi thai mới. Câu hỏi đặt ra tiếp: Liệu người ta có thể Klonen được với nhân của tế bào cơ thể (=Somazelle), tế bào đã phân hoá giữ nhiệm vụ đặc biệt như tế bào da, tim, gan, thận, thần kinh v.v..., không còn có tính ''toàn năng/toàn lực''? Nếu thực hiện được điều nầy, người ta sẽ Klonen dể dàng, không cần dùng đến tế bào phôi thai nguyên thủy, không cần phải lấy/''giết'' phôi thai từ tử cung người mẹ, không cần phải khổ cực khó khăn thực hiện sự thụ tinh nhân tạo với thành quả ít oi; và việc tái lập khũng long Dinosaurier trong phim Jurassic Park của Steven Spielberg với một vài mẫu DNA (àhoá chất định yếu tố di truyền), sẽ không còn chuyện phim mà sẽ là sự thật, cũng như chuyện Tôn Ngộ Không nhổ lông gáy, ''klonen'' ra một lố khỉ như nhau sẽ không còn là chuyện bịa đặt vô lý.

 

Thực tế, theo quan niệm sinh học thông thường đến hiện tại, những tế bào cơ thể đã phân hóa giữ nhiệm vụ đặc biệt -tế bào da chỉ sinh da, tế bào tim chỉ tạo cơ tim, tế bào thịt chỉ gây mô cơ, ....- không thể trở về trạng thái nguyên thủy để phát triển tạo ra phôi thai mới được, cùng lắm chỉ những tế bào ở thời kỳ phôi thai Blastozyste (''quả cầu'' rổng với khoảng 80-100 tế bào) -và phải là những tế bào ở lớp phía trong (inner cell mass)- mới còn giử khả năng tái tạo một số cơ quan (=pluripotent ---> nhưng vẫn không thể tạo lại nguyên phôi thai/sinh vật). Lý thuyết nầy hiện tại không còn đứng vững qua sự chào đời của cừu Dolly vào ngày 5.7.1996. Để Klonen Dolly, những khoa học gia của Viện Khảo Cứu Roslin (Edinburg/Scottland) đã không dùng tế bào phôi thai nguyên thủy+6) mà dùng tế bào cơ thể trưởng thành, tế bào ở vú sữa của cừu cái Belinda (thuộc giống cừu Finn Dorset lông trắng). Tế bào nầy được nuôi dưỡng trong môi trường đặc biệt để đạt đến thời kỳ thích hợp cho sự Klonen (---> quiescent cell), sau đó người ta lấy nhân của tế bào nầy ra và cho vào trứng đã được lấy mất nhân (từ cừu cái Fluffy thuộc giống Blackface có đặc điểm lông đen ở mặt). Trứng và nhân mới nầy được kích động bởi một tia điện để hòa hợp nhau lại, và qua một cơ nguyên chưa biết rỏ, đã ''sống lại'' (à reprogrammiert/reprogrammed) phân hóa tăng trưỡng. Giai đoạn kế tiếp, cấy trứng vào cơ quan sinh dục của cừu cái, để phôi thai thành hình lớn lên không khác gì những  phương pháp sinh sản nhân tạo khác.

 

Dolly trắng (phía trái) và mẹ cho trứng mặt đen

            Dolly và con

Mặc dầu sinh ra từ trứng -đúng hơn ''vỏ trứng''- của cừu Fluffy có mặt đen giống Blackface, nhưng Dolly có toàn lông trắng của giống cừu Finn Dorset. Sự khảo sát yếu tố di truyền cũng cho thấy Dolly đúng là ''phóng bản'', là Klon của cừu Belinda đã cho nhân. Dolly đã lớn lên bình thường, đã được phủ nọc tự nhiên, mang thai và cũng đã sinh ra 4 cừu con. Dầu vậy so với tuổi thọ bình thường của cừu sinh đẻ tự nhiên (khoảng 11-12 năm), Dolly chỉ sống được 6 năm, ''già'' đi trước tuổi, sớm bị bịnh đau khớp xương (arthritis) ở hai chân sau và vào tháng hai vừa qua (14.2.2003) chết vì bịnh sưng phổi. Sự ''già sớm'' của Dolly phải chăng là hậu quả của sự Klonen mà cơ nguyên của nó người ta chưa biết rỏ tường tận, hay đơn giản chỉ vì người ta đã dùng nhân của tế bào vú sữa đã trưỡng thành, đã ''già'' và như vậy Dolly sinh ra -trên bình diện sinh hoá học- đã có ''tiền kiếp'', đã có mang một số tuổi trong nhân rồi.

Theo Khoahoc.net

Về đầu trang


Nhắn tin cho tác giả
Bùi Đình Đường @ 21:03 17/04/2009
Số lượt xem: 983
Số lượt thích: 0 người
 
Gửi ý kiến