MENU

Gốc > Bài viết > KIẾN THỨC SINH HỌC > DI TRUYỀN HỌC >

Chu trình tế bào và phân bào ở Eukaryote

  1. Chu trình tế bào

 https://eapbiofield.wikispaces.com/file/view/mitosis.jpg

 Các tế bào của sinh vật Eukaryote trải qua nhiều giai đoạn nối tiếp nhau và kết thúc bằng sự phân chia tạo ra tế bào mi. Toàn bộ quá trình từ tế bào  đến tế bào  thế hệ  kế tiếp  được gọi  là chu  trình tế  bào, gồm 4  giai

đoạn: M, G1, S và G2. Sự phân chia tế bào chỉ chiếm một phần của chu trình tế bào

- M (Mitose) là giai đoạn nguyên phân

- Giai đoạn G1  (Gap): kéo dài từ sau khi tế bào phân chia đến bắt đầu sao chép vật chất di truyn. Sự tích lũy vật chất nội bào đến một lúc nào đó đạt điểm tới hạn thì tế bào bắt đầu tổng hợp DNA

- S (Synthesis) là giai đoạn tổng hợp DNA. Cuối giai đoạn này số lượng DNA tăng gấp đôi

- G2  là giai đoạn được nối tiếp sau S đến bắt đầu phân chia tế bào. Khoảng thời gian gồm G1, S và G2  tế bào không phân chia và được

gọi chung là gián  kỳ hay kỳ trung gian (interphase). Trong kỳ này tế bào thực hiện các hoạt động sống chủ yếu khác và sao chép bộ máy di truyn 

2. Nguyên phân (Mitosis)

Sự  phân  bào   sinh  vật  nhân  thực  gồm  2  quá  trình:  chia  nhân (mitosis) và chia tế bào chất (cytokinesis) Nguyên phân được chia thành 4 kì:

a. Kì trước (Prophase)

Các trung thể (centriole) chuyển động về 2 cực của nhân, các NST co  lại  thành  sợi.  Mỗi  NST  gồm  2  sợi  chromatid  gắn  nhau  nhờ  tâm  động (centromere). Các sợi vô sắc tỏa ra từ tâm động và trung thể. Màng nhân và hạch nhân biến mất dần. Các tế bào thực vật khác với tế bào động vật là không có trung thể và thoi vô sắc.

b. Kì giữa (Metaphase)

Tâm động của mỗi NST đôi gắn với thoi vô sắc và xếp ở mặt phẳng xích đạo của tế bào. Kỳ giữa chấm dứt khi mỗi tâm động của mỗi chromatid chị em bắt đầu tách ra. Như vy tâm động là điểm chia cuối cùng của NST. Điều này có ý nghĩa rất quan trọng, nhờ đó chất di truyền được chia đều và đồng bộ cho các tế bào con.

c. Kì sau (Anaphase)

Hai  NST  đơn  tách  nhau,  mỗi  cái  chuyn  động  về  một  cực  tế  bào. Các sợi vô sắc co ngắn lại kéo các NST. Sự phân chia tế bào chất thường bắt đầu ở kì này

d. Kì cuối (Telophase)

Các  NST  di  chuyển  về  các  cực,  màng  nhân  và hạch  nhân  lại  hình thành, sự chia tế bào chất thực hiện xong, các NST dãn ra và mãnh dần.

Sự phân chia tế bào chất: thường kèm theo ngay sau gim phân. Ở tế bào động vật sự chia tế bào chất bắt đầu bằng nếp nhăn phân cách (cleavage furrow) bao vòng tế bào và mọc sâu dẫn đến chia tế bào thành hai. Ở tế bào thực vật, phiến tế bào (cell plate) hình thành ở trung tâm tế bào chất và lan rộng dần đến cắt tế bào thành hai.

Nguyên phân tạo ra 2 tế bào con có số lượng và chất lượng NST như tế bào mẹ.

1_500_36

3. Gim phân (meiosis): là quá trình phân bào chuyên biệt trong đó số lượng NST giảm mt nữa nhưng đủ bộ, xy ra ở tế bào sinh dục. Giảm phân trải qua 2 lần phân chia nối tiếp nhau:

  https://eapbiofield.wikispaces.com/file/view/meiosis-1.jpg

Giảm nhim I:

a. Kì trước I (Prophase I)

Các sự kiện xảy ra giống kì trước của nguyên phân chỉ khác căn bản ở chỗ các NST tương đồng cùng chuyn động với nhau và nằm kề sóng đôi nhau trong quá trình bứt cặp  hay tiếp hợp (synapsis). Các sợi nhiễm sắc chi em được gắn nhẹ nhau nhờ một cặp protein trục (protein axe). Các protein trục của 2 NST tương đồng nối nhau bởi cầu protein để tạo nên phức hợp bắt  cặp  (synaptonemal  complex).  Cặp  NST  tương  đồng  lúc  này  tạo  thành đôi gọi là lưỡng trị (bivalent). Các NST sau khi tiếp hợp xong bắt đầu tách ra, có thể quan sát thấy các đoạn đan chéo nhau gọi là hình chéo (chiasma).

Các hình chéo giữa các chromatid có thể xảy ra trao đổi chéo dính nhau.

untitled_500_06

b. Kì giữa I (Metaphase I)

Hai NST của một cặp tương đồng gắn với cùng mt sợi của thoi vô sắc trên mặt phẳng xích đạo của tế bào. Các tâm động không tách ra.

c. Kì sau I (Anaphase I)

Hai NST của mỗi cặp tiếp hợp chuyển động về 2 cực đối nhau.

d. Kì cuối I (telophase I)

Hai nhân mới được hình thành, mỗi cái với nữa bộ NST (n) có ở tế bào mẹ. Các nhân con có số lượng NST bằng nhau nhưng kiểu gen không tương tự nhau.

Tiếp theo là thời kì gián kì rất ngắn, trong kì này không xy ra sao chép vật chất di truyn.

Giảm nhim II:

e. Kì trước II (Prophase II): Các NST co lại

f. Kì giữa II (Prophase II): Các NST xếp trên mặt phẳng xích đạo, thường các chromatid đã tách nhau mt phần

g. Kì sau II (Anaphase II): Các tâm động phân chia, các chromatid đy nhau về các cực.

h. Kì cuối II (Telophase II): 4 tế bào đơn bội chứa các NST đơn được tạo thành.

Như vậy giảm nhim I tạo 2 tế bào đơn bội chứa NST đôi, mỗi tế bào đó lại chia lần nữa trong giảm nhiễm II để tạo ra 4 tế bào đơn bội chứa các NST đơn.

- Phân bào giảm phân có ý nghĩa rất quan trọng

+ Đảm bảo số lượng NST trong sinh sản hữu tính không thay đổi.

+ Đảm bảo cho sự tạo thành của các tế bào sinh dục khác nhau

+Tạo NST có thành phần mới do tái tổ hợp giữa các NST bố mẹ. 

TOP


Nhắn tin cho tác giả
Bùi Đình Đường @ 10:35 30/05/2009
Số lượt xem: 10859
Số lượt thích: 0 người
 
Gửi ý kiến